რის მიხედვით განისაზღვრება ვალუტის კურსი?
მოგწონს სტატია?

რის მიხედვით განისაზღვრება ვალუტის კურსი?

ბრეტონ-ვუდის სავალუტო სისტემის შეცვლის შემდეგ, რომელიც მიღებული იყო 1944 წელს და უზრუნველყოფდა აშშ დოლარის კურისის მიბმას ოქროს ფასთან (1 ტროას უნცია (troy ounce) ღირდა 35 აშშ დოლარი), ხოლო დანარჩენი ვალუტების, როგორიცაა ევროს კურსი და სხვა ვალუტები - აშშ დოლართან, 1971-1976 წლებში მიღებულ იქნა იამაიკის სავალუტო სისტემა, რომლის თანახმად, ვალუტის კურსის დათვლა დაიწყო მოთხოვნასა და შეთავაზებაზე დაყრდნობით, ანუ საბაზრო წესების შესაბამისად. თუ მოთხოვნა აჭარბებს შეთავაზებას, მაშინ ვალუტის კურსი იზრდება, ხოლო თუ შეთავაზება დომინირებს მოთხოვნაზე - იკლებს.

მთავარი შეკითხვა, რაც ვალუტის კურსთან მიმართბაში ჩნდება არის შემდეგი: როგორ გავიგოთ რა პირობებში ხდება მოთხოვნის ან შეთავაზების ზრდა?

ამ სტატიაში ჩვენ შევეცდებით აგიხსნათ რის მიხედვით განისაზღვრება ვალუტის კურსი და როგორ ხდება მისი შენარჩუნება გარკვეულ დონეზე სხვადასხვა პერიოდით.

მყიდველუნარიანობის შესაძლებლობის პარიტეტი (purchasing power parity)

დღეისათვის ფული იგივენაირი საქონელია, რომლის შეძენა შესაძლებელია სხვა ქეყნის ფულით შესაბამისი კურსის მიხედვით, ხოლო ამ გზით შეძენილი ფულით ვალუტის გამომშვები სახელმწიფოს მიერ წარმოებული სხვა საქონლის შეძენა. ამასთან, სხვადასხვა ქვეყნის საქონელის ფასი განსხვავებულია და მათი შეძენის რაოდენობაც სხვადასხვაა, თან ყველა ქვეყანა ასე თუ ისე ჩართულია შიდაეკონომიკურ საქმიანობაში. მყიდველუნარიანობის შესაძლებლობის პარიტეტის მიხედვით, დადგენილი ვალუტის კურსი დაანგარიშებული და მიახლოებულია კონკრეტული პროდუქტების ნაკრების ფასთან. აქედან გამომდინარე მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, როგორც ხდება ვალუტის კურსის დაანგარიშება. გამოყოფენ თავისუფლად კონვერტირებად ვალუტას (ყოველგვარი შეზღუდვების გარეშე არარეზიდენტებისთვის შეთავაზების გაკეთებისას) და ვალუტას, რომელსაც აქვს მისი კონვერტაციისას გარკვეული შეზღუდვები.

როგორ ადგენენ ბანკები ვალუტის კურსს

მოთხოვნა და შეთავაზება, და შესაბამისად ვალუტის კურსიც, ფორმირდება პოლიტიკური და ეკონომიკური ფაქტორებიდან გამომდინარე, რომლებიც თავის მხრივ შეიძლება იყოს ურთიერთკავშირში. შედარებით მნიშნვნელოვან ფაქტორად ითვლება ცენტრალური ბანკების ქმედებები ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის კუთხით. ცენტრალური ბანკები იღებენ გადაწყვეტილებას საპროცენტო განაკვეთების და სხვა ეკონომიკური  მაჩვენებლების თაობაზე. შესაბამისად, თუ საპროცენტო განაკვეთი დაბალია, მაშინ იზრდება ამა თუ იმ ქვეყნის ფულის რაოდენობა, რადგან საწარმოები იწყებენ „იაფი კრედიტების“ აღებას განვითარებისთვის. ასეთი ზომების მიღება ხშირად ხდება ეკონომიკის სტიმულირებისთვის. ფულადი მასის გაზრდისას მისი ღირებულება ეცემა. ხოლო თუ ეკონომიკა კარგ მაჩვენებლებს იძლევა ასეთი ქმედების შემდეგ, ცენტრალური ბანკები იწყებენ საპროცენტო განაკვეთის გაზრდას და ამით ფულის გაძვირებას. როგორც წესი, დაბალი საპროცენტო განაკვეთისას ინფლაცია იზრდება, რომელიც ფასდება როგორც ფულის ყოველწლიური გაუფასურება.

ფაქტიურად, ცენტრალური ბანკები საპროცენტო განაკვეთის დაწესებას ახდენენ მაკროსტატისტიკაზე დაყრდნობით.

საპროცენტო განაკვეთისა და შესაბამისად ვალუტის კურსის დადგენის პროცესში უმნიშვნელოვანესი ფაქტორებია: მყიდველუნარიანობის შესაძლებლობის პარიტეტი, სამრეწველო წარმოება, ფასთა ინდექსი, უმუშევრობის მაჩვენებელი, გაყიდვების დინამიკა და სასაწყობე მარაგები. ყველა ამ ფაქტორზე დაყრდნობით დგინდება ვალუტის კურსი ცენტრალური ბანკში.

თუმცა, არსებობს მაკროსტატისტიკის კიდევ ერთი მაჩვენებელი, რომელზეც საჭიროა ცალკე საუბარი. ეს არის საგადახდო ბალანსი - ფულადი სახსრების მოძრაობა ქვეყნის შიგნით და გარეთ დროის გარკვეულ პერიოდში, რომელიც გამოხატულია სხვადასხვა ფორმებით. უფრო გასაგები რომ იყოს: თუ საგადახდო ბალანსი დადებითია, ეს ნიშნავს, რომ სხვა ქვეყნები კონკრეტული ქეყნის ვალუტას ყიდულობენ იმისათვის, რომ შემდეგ ამ ფულით შეისყიდონ ამ ქვეყნის ტერიტორიაზე ნაწარმოები პროდუქცია და მომსახურება, რაც თავის მხრივ ზრდის კურსს. როცა საგადახდო ბალანსი უარყოფითია, მაშინ ქვეყანამ თავად უნდა შეიძინოს უცხოური ვალუტა იმისათვის, რომ მოახდინოს იმპორტირებული საქონლისა და მომსახურების შესყიდვა.

სტატისტიკის პარალელურად, ვალუტის კურსზე მოქმედებს პოლიტიკური ფაქტორებიც. რაც უფრო სტაბილურია სახელმწიფოს მდგომარეობა, მით უფრო მაღალია მისი ვალუტის კურსი. შედარებით განვითარებული ეკონომიკის მქონე სახელმწიფოებმა შექმნეს სარეზერვო ვალუტა, რაც მსოფლიოს მასშტაბით მიღებული და აღიარებულია, და მათ სხვა ქვეყნის ცენტრალური ბანკები შეისყიდიან როგორც სტრატეგიულ საინვესტიციო აქტივებს. სარეზერვო ვალუტა ემსახურება სავალუტო პარიტეტის განსაზღვრას საერთაშორისო ანგარიშებისთვის.

ამა თუ იმ ვალუტის კურსი შენარჩუნებისთვის ცენტრალური ბანკები ახორციელებენ სავალუტო ინტერვენციებს, ანუ ვალუტის შესყიდვას და გაყიდვას მის მისაღებ დიაპაზონში შენარჩუნების მიზნით.

დასკვნა

ვალუტის კურსი მუდმივად იცვლება და მოძრაობაშია. ის ასევე მკვეთრად რეაგირებს ეკონომიკური კონიუქტურის ცვლილებაზე, რაც თავის მხრივ ქმნის ვალუტით სპეკულაციის საფუძველს. ცენტრალური ბანკის მიერ ვალუტის კურსის ფორმირებაში გარკვევა დაგეხმარებათ გამოტანოთ დასკვნა თუ რომელ ვალუტაში უფრო რაციონალურია ფულადი სახსრების შენახვა.

მოგწონს სტატია?
პოპულარული პროდუქტი